[Introduction] [Numismatics] [Forum Hadriani] [Continuity or crisis?] [Links] [Contact]

 

 

 

Publications on Forum Hadriani

Continuity of occupation of the westernmost part of the Rhine limes
during the third century AD and the military context of Forum Hadriani in the
Civitas Cananefatium

Abstract: From the end of the second century AD onward, an adapted military-strategic concept was developed for the beach barrier area of the Civitas Cananefatium. The wet and bogged conditions of the banks of the last part of the Lower Rhine hindered the linear-static defence based on permanently garrisoned castella. The beach barrier area was of great strategic importance: in the impassable marshy hinterland it formed a dry land bridge between the mouths of the Rhine and the Helinium, important routes for transport and trade. The beach barrier was well guarded, as is witnessed by the military posts of Ockenburgh and The Hague-Scheveningseweg.
Forum Hadriani is located on a position of strategic importance: right on the Fossa Corbulonis and guarding the parallel road connecting Rhine and Helinium. The stone wall from the end of the second or beginning of the third century was more than just a city defence: walling the town was a reaction on the military situation in the area and aimed at defending and protecting the infrastructure and lines of communication. 
Find material from the town: the coins, militaria, graffiti on terra sigillata, military and naval brick stamps and the harbour support the hypothesis that Forum Hadriani had been militarized and fulfilled not only civil, but also logistical and military functions.


(Updated version in English of two contributions on this page: Kropff, A., 2008.
De militaire context van Forum Hadriani. Westerheem 57, 2-15 and Kropff, A., 2010. Forum Hadriani. Een geslaagde ‘mislukte’ stad. Westerheem 59, 220-227).

Forum Hadriani, a 'failed town'

Abstract: Forum Hadriani cannot be considered a successful Roman town. Urbanization was a precondition to the Roman concept of local government by the elite. Not all attempts at urbanization fully succeeded. When proto-urbanization before the conquest and an agricultural surplus were absent, the local elite would not take up residence in the planned town. Due to the economical situation, the civitas Cananefatium could not ‘carry’ a town.The precise role and functions of Forum Hadriani are yet to be decided. Military-strategic considerations seem to have played an important role. In the contribution about the military context of Forum Hadriani on this website we saw that Forum Hadriani played a role in the military-strategic concept for the area. Due to wet en flooded conditions, an active defence in some depth on the dry beach barrier area replaced the linear defence based on castella on the by now marshy Lower Rhine limes close to the coast from the beginning of the third century onwards. The data discussed in the article on the military context of Forum Hadriani indicate a militarization of the settlement: infrastructure, town wall, graffiti on terra sigillata, militaria, the coins finds and the military brick stamps all seem to confirm this development. Also, the small size of the settlement would be more fitting to a mixed civil / military settlement than to a Roman town. Forum Hadriani failed as a Roman town, but from the beginning of the third century onwards it was a successful settlement within the area with logistical, military and some civil functions.

(Updated summary in English of two contributions: Kropff, A., 2009. Forum Hadriani. Een aanzet tot urbanisatie? Westerheem 58, 98-111, and Kropff, A., 2010. Forum Hadriani. Een geslaagde ‘mislukte’ stad. Westerheem 59, 220-227).

 

 De militaire context van Forum Hadriani. Westerheem 2008, 57, 2-15.

Abstract: Vanaf het einde van de tweede eeuw n. Chr. werd voor de strandwallenzone in de Civitas Cananefatium een aangepast militair-strategisch concept ontwikkeld. De vernatting van de oevers van het laatste deel van de Rijn bemoeilijkte de lineair-statische verdediging -vanuit castella met een permanent garnizoen- van het laatste stuk van de Rijnlimes in ons land. De strandwallenzone was van groot strategisch belang: in het bijna onbegaanbare moerasachtige achterland vormde dit gebied een droge landbrug tussen de mondinggebieden van de Rijn en het Helinium, beide belangrijke transport- en handelsroutes. De strandwallenzone werd dan ook goed bewaakt, zoals blijkt uit de militaire posten Den Haag- Ockenburgh en Den Haag- Scheveningseweg. Forum Hadriani ligt op een strategische plaats: aan de Fossa Corbulonis en de daar langs lopende weg die Rijn en Helinium verbond. De stenen stadsmuur uit het eind van de tweede eeuw of het begin van de derde eeuw was meer dan een stadsverdediging: het was een reactie op de militaire situatie in het gebied en had het doel de infrastructuur en communicatielijnen te bewaken. Vondsten uit de stad: munten, militaria and graffiti op terra sigillata ondersteunen de hypothese dat Forum Hadriani gemilitariseerd werd en niet alleen civiele, maar ook logistieke en militaire functies had.

Forum Hadriani. Een aanzet tot urbanisatie? Westerheem 2009, 58, 98-111.

Abstract: Forum Hadriani kan niet worden gezien als een geslaagde stad. Urbanisatie van een gebied was binnen het Romeinse bestuursconcept noodzakelijk om tot een succesvol locaal bestuur door de plaatselijke elite te komen. Niet iedere opgelegde urbanisatiepoging leverde een volwaardige stad op. Voor locaal bestuur vanuit een stedelijke nederzetting blijkt in de praktijk een aantal factoren van belang te zijn. Genoemd kunnen worden proto-urbanisatie voorafgaand aan de Romeinse bezetting, een agrarische surplusproductie en een lokale elite die in staat en bereid is zich in de stad te vestigen en het locale bestuur op zich te nemen. Al deze factoren ontbraken bij de Cananefaten. De materiële resten laten een aanzet tot urbanisatie zien, maar van een sociale en economische inbedding in de omgeving, tot een stad die daadwerkelijk als zodanig functioneerde kan het nauwelijks of niet zijn gekomen. De nederzetting kende naar het zich laat aanzien geen locale nijverheid, en van een belangrijke marktfunctie kan nauwelijks sprake zijn geweest, gezien het ontbreken van de daarvoor noodzakelijk surplusproductie van enige omvang. De precieze aard en rol van de nederzetting lijkt nog niet zeker. Er zijn aanwijzingen dat militair-strategische overwegingen bij de stichting van Forum Hadriani een belangrijker rol speelden dan de wens, een zuiver civiele nederzetting met handels- en marktfuncties ten behoeve van het lokale bestuur te stichten.

Forum Hadriani. Een geslaagde ‘mislukte’ stad. Westerheem 2010, 59, 220-227.

Abstract: Het lijkt aanemelijk, dat Forum Hadriani door het Romeins bestuur in opzet werd gepland als de civitashoofdstad van de Cananefaten. Eerder onderzoek heeft echter al duidelijk gemaakt, dat aan de basisvoorwaarden voor succesvolle urbanisatie en lokaal bestuur door de inheemse elite, wat de basis was voor het Romeinse bestuursconcept, niet kon worden voldaan. Verder stelden we eerder al vast, dat Forum Hadriani waarschijnlijk een belangrijke rol ging spelen in een nieuw defensieconcept van het gebied. De infrastructuur, de muur om de nederzetting, de militaria en de (militaire) graffiti op het aardewerk in Forum Hadriani en elders op de strandwallenzone en de munthistogrammen wezen in deze richting. Aan de hand van aanvullend materiaal kan in deze bijdrage de balans worden opgemaakt. Een monumentaal centrum ontbrak en het oppervlak was te gering voor een stadje naar Romeins model. De haven die in, of vlakbij de stad de stad lag, moet gezien de uitrusting vrijwel zeker een haven van de vloot van de Nederrijnse marine zijn geweest. De in deze artikelenreeks veronderstelde militaire functie van Forum Hadriani wordt ondersteund door een analyse van de gevonden bouwceramiek. De hoeveelheden dakpannen en ander bouwmateriaal met militaire productiestempels maakt (anders dan in het recente verleden werd verondersteld) een militaire context aannemelijk.  Militarisering zal waarschijnlijk hebben plaatsgevonden in de Severische periode (192-235 n.Chr.).
Afsluitend kan worden vastgesteld dat Forum Hadriani als stad mislukte, maar daarna vanaf het eind van de tweede eeuw een geslaagd element was in de totale infrastructuur van het gebied, waarbij het naast civiele, ook logistieke en militaire functies kreeg.